Menopauza

Z chwilą wkroczenia w menopauzę u kobiety następuje nagły spadek poziomu estrogenów, które maja działanie ochronne dla masy mineralnej kości. Skutkiem tego jest gwałtowny spadek masy kostnej (zwykle po 50 r.ż.). Dlatego pozytywny wpływ na utrzymanie masy mineralnej kości ma hormonalna terapia zastępcza (HTZ). Najszybszy spadek gęstości mineralnej kości (BMD) następuje przez pierwsze 3 lata menopauzy. W okresie menopauzy kobieta może tracić nawet 7% masy kostnej rocznie!

Wiek

Człowiek osiąga najwyższą masę kostna (tzn. szczytową masę kostną) w okolicach 25 r.ż.. Potem następuje stopniowe jej zmniejszanie. W naszym starzejącym się społeczeństwie osteoporoza będzie coraz częstszym problemem. U kobiet warto sprawdzić badaniem densytometrycznym gęstość mineralną w piątej dekadzie życia. U mężczyzn w szóstej.

Rasa

Znacznie częściej chorują osoby białe i żółte, niż przedstawiciele rasy czarnej.

Budowa ciała

Ma również istotny wpływ na rozwój choroby. Osoby wątłe o drobnych kościach są znacznie bardziej narażone na osteoporozę, niż te o masywnej budowie ciała.

Czynniki genetyczne

Częściej chorują osoby, których rodzice i dziadkowie również chorowali na osteoporozę. Np. osoba której rodzice doświadczyli złamania biodra mają dwukrotnie większe w stosunku do reszty populacji ryzyko, że podczas nastepnych 10 lat swojego zycia również złamia biodro!

Styl życia

Przyczyna osteoporozy może być niedobór wapnia i witaminy D3 w diecie, siedzący tryb życia, używki (papierosy, alkohol, kawa). Zarto zauważyć, że ryzyko złamań jest dwa razy wyższe u osoby palącej niż u niepalacej! Warto tutaj nadmienić, że czynniki ryzyka wymienione w tym punkcie są od nas zależne. Są kwestią naszych decyzji.

Leki

Są pewne grupy leków które wpływają na zwiększenie ryzyka powstania osteoporozy. Najważniejsza z nich są leki sterydowe (np. Encorton, Metypred), a także zapobiegające wykrzepianiu (np. Sintrom, Acenokumarol), czy długo stosowane heparyny. Z leków onkologicznych wykorzystywanych przy leczeniu raka sutka warto wymienić inhibitory aromatazy (Femara, Armidex). Negatywny wpływ maja także leki przeciwpadaczkowe i psychotropowe.

Choroby

Istnieją jednostki chorobowe, w których osteoporoza jest procesem wtórnym. Można tutaj wymienić rózne zaburzenia hormonalne (np. nadczynność tarczycy), zespoły złego wchłaninia, Reumatoidalne Zapalenie Stawów (RZS), stan po resekcji żołądka, Choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelit i inne.

Osteoporoza w większości przypadków przebiega bezobjawowo, przynajmniej we wczesnych fazach rozwoju choroby. Jest to schorzenie rozwijające się powoli w ciągu wielu lat. Często pierwszym, widocznym objawem osteoporozy są złamania, wówczas choroba jest już w zaawansowanym stadium. Do najczęstszych objawów można zaliczyć bóle kręgosłupa, które niestety rzadko są uznawane za objaw samej osteoporozy, częściej zaś za zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. Nierzadko występują również bóle na odcinku piersiowym, a także bóle krzyża i między łopatkami Przyczyna tych bólów są złamania kompresyjne kręgów kręgosłupa piersiowego i lędźwiowego. (Tylko w jednej trzeciej przypadków te złamania są prawidłowo zdiagnozowane!) Jak już wcześniej zostało wspomniane, złamania to kolejna faza rozwoju choroby i świadczy niestety o jej zaawansowanym stadium. Ich przyczyną jest daleko posunięte odwapnienie kości. Do najbardziej powszechnych złamań można zaliczyć: złamania nadgarstka, kości udowej, kręgów kręgosłupa i znacznie rzadziej występujące złamania żeber. Warto podkreślić, że do złamań osteoporotycznych dochodzi bez wyraźnych, znaczących przyczyn, wystarczy niewielki upadek, nawet z wysokości własnego ciała. Warto zaznaczyć, że do większości złamań osteoporotycznych dochodzi w domu.

Densytometria

Jest obecnie podstawowym badaniem umożliwiającym rozpoznanie osteoporozy. Metoda ta umożliwia niezwykle dokładne i precyzyjne zmierzenie masy kostnej (z dokładnością do 1 proc.). Złotym standardem diagnostycznym jest densytometria kręgosłupa lędźwiowego i biodra (bliższego końca kości udowej) metodą DXA (dual energy X-ray absorption). Densytometryczna definicja osteoporozy wg Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) to wartości T- score mniejsze od -2,5 w kręgosłupie lędźwiowey i/liub biodrze. (Wartosci od -1,0 do -2,5 to tzn. Osteopenia. Przy wartościach T-score wyższych od -1,0 mówimy prawidłowej mineralizacji kośćca.)

RTG

Badania rentgenowskie pozwalają zdiagnozować złamania osteoporotyczne. Szczególnie ważne jest prześwietlenie kręgosłupa piersiowego w projekcji przednio-tylnej i bocznej. To badanie może wykazać często bezobjawowe złamania kompresyjne kręgów i nadłamania blaszek granicznych kręgów. Warto zrobić to badanie u osób z ubytkiem wzrostu (>4cm) i pogłębiona kifozą kręgosłupa piersiowego (tzn. „Garb wdowi”).

Badania biochemiczne

Są to badania często przydatne przy dalszej diagnostyce.

• Poziom wapnia we krwi – niski jego poziom może dowodzić zaawansowanej osteoporozie lub też dużych niedoborów pokarmowych. Optymalne zakresy normy wapnia to od 2.0 do 2.5 mmol/litr lub 8.0 do 10.0 mg/100ml lub też 4.0 do 5.0 mEq/litr.
• Poziom wapnia w moczu – jako cenny dla organizmu pierwiastek, wapń wchłonięty przez organizm zostaje niemal w całości zatrzymany w ustroju. Normalnie ilość wapnia wydalanego z moczem nie powinna przekraczać 2.5 do 6.2 mmol/dobę.
• Markery obrotu kostnego (np. CTx i inne)

Profilaktyka

Działania profilaktyczne mogą okazać się niezwykle skuteczne i należy je rozważyć szczególnie u osób, które przekroczyły 60 rok życia, mają jeden lub więcej czynników ryzyka, cierpią na choroby układu krążenia lub narządu ruchu, w wywiadzie rodzinnym mają choroby zaburzające gospodarkę wapniowo-fosforanową itp.

Istnieje wiele środków, których ograniczenie może zmniejszyć ryzyko wystąpienia choroby.

Do najbardziej istotnych należą:

• używki – szczególnie istotne jest zaprzestanie palenia tytoniu i ograniczenie spożycia alkoholu i kawy
• aktywność fizyczna – zwiększenie naszej aktywności poprzez wykonywanie ćwiczeń fizycznych lub nawet codzienny zwykły spacer mogą znacznie obniżyć ryzyko wystąpienia choroby. Wskazane są także ćwiczenia specjalistyczne wykonywane przez 20 minut dziennie, jazda na rowerze lub pływanie.
• eliminowanie upadków – jest to kolejny istotny element jednak znacznie trudniejszy do zrealizowania. Wiąże się on z warunkami technicznymi otoczenia oraz co równie istotne leczeniem zaburzeń krążenia i równowagi.
• dostarczanie należytej ilości wapnia – należy dostarczać codzienną, odpowiednią dawkę wapnia w postaci naturalnej lub jako preparaty. Dzienne zapotrzebowanie na wapń w okresie menopauzy i u osób starszych wynosi około 1500mg. Jeśli nasza dieta nie dostarcza nam odpowiedniej ilości tego składnika, należy posiłkować się dodatkowo odpowiednimi preparatami.